Belirtiler

Endometriozisin birincil semptomu, genellikle adet dönemleriyle ilişkili pelvik ağrıdır. Birçoğu adet dönemlerinde kramp yaşarsa da, endometriozis olanlar tipik olarak normalden çok daha kötü adet ağrılarını tanımlar. Ağrı da zamanla artabilir.

Endometriozisin yaygın belirti ve semptomları şunlardır:

  • Ağrılı dönemler (dismenore). Pelvik ağrı ve kramp önce başlayabilir ve birkaç gün adet dönemine kadar uzayabilir. Ayrıca bel ve karın ağrınız da olabilir.
  • İlişki ile ağrı. Seks sırasında veya sonrasında ağrı endometriozis ile yaygındır.
  • Bağırsak hareketleri veya idrara çıkma ile ağrı. Bu semptomları adet döneminde yaşamanız muhtemeldir.
  • Aşırı kanama. Ara sıra ağır adet dönemleri veya dönemler arasında kanama (adetlararası kanama) yaşayabilirsiniz.
  • Kısırlık. Bazen endometriozis önce infertilite tedavisi arayanlarda teşhis edilir.
  • Diğer belirti ve bulgular. Özellikle adet dönemlerinde yorgunluk, ishal, kabızlık, şişkinlik veya mide bulantısı yaşayabilirsiniz.

Ağrınızın şiddeti, durumun ciddiyetinin mutlaka güvenilir bir göstergesi değildir. Şiddetli ağrı ile hafif endometriozis olabilir veya çok az ağrıyla veya hiç ağrısız ileri endometriozis olabilir.

Endometriozis bazen pelvik inflamatuar hastalık (PID) veya yumurtalık kistleri gibi pelvik ağrıya neden olabilecek diğer durumlarla karıştırılır. İshal, kabızlık ve karın kramplarına neden olan bir durum olan irritabl bağırsak sendromu (IBS) ile karıştırılabilir. 

Ne zaman doktora görünmeli

Endometriozisi gösterebilecek belirtiler ve semptomlarınız varsa doktorunuza danışın.

Endometriozis tedavisi zor bir durum olabilir. Erken tanı, multidisipliner yaklaşım şikayetlerinizin daha iyi yönetilmesini sağlayabilir.

 

Nedenler

Endometriozisin kesin nedeni bilinmese de, olası açıklamalar şunları içerir:

  • Retrograd menstrüasyon. Retrograd menstruasyonda, endometriyal hücreler içeren menstrüel kan, fallop tüplerinden pelvik boşluğa geri akar. Bu endometriyal hücreler pelvik duvarlara ve pelvik organların yüzeylerine yapışır, burada büyürler ve her adet döngüsü boyunca kalınlaşmaya ve kanamaya devam ederler.
  • Periton hücrelerinin dönüşümü. "İndüksiyon teorisi" olarak bilinen şeylerde, uzmanlar hormonların veya bağışıklık faktörlerinin peritoneal hücrelerin (karnınızın iç tarafını hizalayan hücreler) endometriyal benzeri hücrelere dönüşümünü teşvik ettiğini öne sürmektedir.
  • Embriyonik hücre dönüşümü. Östrojen gibi hormonlar, embriyonik hücreleri - en erken gelişim aşamalarındaki hücreler - ergenlik döneminde endometriyal benzeri hücre implantlarına dönüştürebilir.
  • Cerrahi skar implantasyonu. Histerektomi veya C-kesit gibi bir ameliyattan sonra endometriyal hücreler cerrahi bir insizyona yapışabilir.
  • Endometrial hücre taşınımı. Kan damarları veya doku sıvısı (lenfatik) sistemi, endometriyal hücreleri vücudun diğer bölgelerine taşıyabilir.
  • Bağışıklık sistemi bozukluğu
 

Risk faktörleri

Çeşitli faktörler, endometriozis gelişme riskinizi artırır, örneğin:

  • Asla doğum yapmamak
  • Adet dönemine erken yaşta başlamak
  • Geç menopoz 
  • Kısa adet döngüleri - örneğin, 27 günden az
  • Yedi günden uzun süren ağır adet dönemleri
  • Vücudunuzda daha yüksek östrojen seviyelerine sahip olmak veya vücudunuzun ürettiği östrojene daha uzun ömürlü maruz kalma
  • Düşük vücut kitle indeksi
  • Endometriozisli bir veya daha fazla akraba (anne, teyze veya kız kardeş)
  • Menstrüel akışın vücuttan normal geçişini önleyen herhangi bir tıbbi durum
  • Üreme yolu anormallikleri

Endometriozis genellikle adetin başlangıcından (menarş) birkaç yıl sonra gelişir. Endometriozis belirtileri ve semptomları hamilelik ile geçici olarak düzelebilir ve östrojen almadığınız sürece menopoz ile tamamen kaybolabilir.

Komplikasyonlar

Kısırlık

Endometriozisin ana komplikasyonu doğurganlığın bozulmasıdır. Endometriozisli kadınların yaklaşık üçte biri ile yarısı hamile kalmakta zorlanmaktadır.

Hamileliğin meydana gelmesi için, bir yumurtalık bir yumurtalıktan serbest bırakılmalı, komşu fallop tüpünden geçmeli, bir sperm hücresi tarafından döllenmeli ve gelişmeye başlamak için kendini uterus duvarına tutmalıdır. Endometriozis tüpü tıkayabilir ve yumurta ile spermin birleşmesini önleyebilir. 

Buna rağmen, hafif ila orta derecede endometriozis olan birçok kişi kendiliğinde gebe kalabilir. Doktorlar bazen endometriozisi olanlara çocuk sahibi olmayı geciktirmemelerini tavsiye eder, çünkü durum zamanla kötüleşebilir.

Kanser

Endometriozisi olanlarda yumurtalık kanseri beklenenden daha yüksek oranda görülür. Ancak yumurtalık kanserinin yaşam boyu genel riski düşüktür. Bazı çalışmalar endometriozisin bu riski arttırdığını, ancak yine de nispeten düşük olduğunu göstermektedir. Nadiren de olsa, endometriozise bağlı adenokarsinom gibi başka bir kanser türü, endometriozisi olanlarda yaşamın ilerleyen dönemlerinde gelişebilir.

 

Tanı

Endometriozis ve pelvik ağrıya neden olabilecek diğer durumları teşhis etmek için doktorunuz, ağrınızın yeri ve ne zaman meydana geldiği de dahil olmak üzere semptomlarınızı tanımlamanızı isteyecektir.

Endometriozisin fiziksel ipuçlarını kontrol etmek için testler şunları içerir:

  • Pelvik muayene. Bir pelvik muayene sırasında doktorunuz, üreme organlarınızdaki kistler veya uterusunuzun arkasındaki yaralar gibi anormallikler için pelvisinizdeki alanları manuel olarak palpe eder. (vaginal muayene). Genellikle bir kistin oluşmasına neden olmadıkça küçük endometriozis alanları hissetmek mümkün değildir.
  • Ultrason.  Standart bir ultrason ile doktorunuz endometriozis olup olmadığını kesin olarak söylemez, ancak endometriozis (endometrioma) ile ilişkili kistleri tanımlayabilir.
  • Manyetik rezonans görüntüleme (MRI). MRI, vücudunuzdaki organ ve dokuların ayrıntılı görüntülerini oluşturmak için manyetik alan ve radyo dalgaları kullanan bir muayenedir. Bazıları için, bir MRI cerrahi planlamaya yardımcı olur ve cerrahınıza endometriyal implantların yeri ve büyüklüğü hakkında ayrıntılı bilgi verir.
  • Laparoskopi. Genel anestezi altındayken, göbeğe yakın küçük bir kesi yapılır ve kamera ile karın içi organlarınız görüntülenir. Laparoskopi endozmetrıozis için kesin tanı yöntemidir. Ayrıca aynı seansta tedavi şansıda vermesi açısından oldukça kıymetli bir yöntemdir. 

 

Tedavi

Endometriozis tedavisi genellikle ilaç veya cerrahiyi içerir. Siz ve doktorunuzun seçtiği yaklaşım, belirtilerinizin ve semptomlarınızın ne kadar şiddetli olduğuna ve hamilelik beklentinize bağlı olacaktır.

 

Ağrı kesici ilaçlar

Doktorunuz, ağrılı adet kramplarını hafifletmek için steroid olmayan antienflamatuar ilaçlar (NSAID'ler) ibuprofen  veya naproksen sodyum  gibi reçetesiz bir ağrı kesici almanızı önerebilir.

Hormon tedavisi

Ek hormonlar bazen endometriozisin ağrısını azaltmada veya ortadan kaldırmada etkilidir. Adet döngüsü sırasında hormonların yükselmesi ve düşmesi endometriyal implantların kalınlaşmasına, parçalanmasına ve kanamasına neden olur. Hormon ilacı endometriyal doku büyümesini yavaşlatabilir ve yeni endometriyal doku implantlarını önleyebilir.

Hormon tedavisi endometriozis için kalıcı bir düzeltme değildir. Tedaviyi bıraktıktan sonra semptomlarınızın geri dönüşünü yaşayabilirsiniz.

Endometriozis tedavisinde kullanılan terapiler şunları içerir:

  • Hormonal kontraseptifler. Doğum kontrol hapları, yamalar ve vajinal halkalar, her ay endometriyal dokunun birikmesinden sorumlu hormonların kontrolüne yardımcı olur. Birçoğunun hormonal kontraseptif kullandıkları zaman daha hafif ve daha kısa adet akışı vardır. Hormonal kontraseptiflerin kullanılması - özellikle sürekli döngü rejimleri - bazı durumlarda ağrıyı azaltabilir veya ortadan kaldırabilir.
  • Gonadotropin salgılatıcı hormon (Gn-RH) agonistleri ve antagonistleri. Bu ilaçlar, yumurtalık uyarıcı hormonların üretimini engeller, östrojen seviyelerini düşürür ve menstrüasyonu önler. Bu, endometriyal dokunun küçülmesine neden olur. Bu ilaçlar yapay bir menopoz oluşturduğundan, Gn-RH agonistleri ve antagonistleri ile birlikte düşük dozda östrojen veya progestin almak, sıcak basması, vajinal kuruluk ve kemik kaybı gibi menopozal yan etkileri azaltabilir. Menstrüel dönemler ve ilacı almayı bıraktığınızda hamile dönme yeteneği.
  • Progestin tedavisi. Levonorgestrel, kontraseptif implant, kontraseptif enjeksiyon veya progestin hapı içeren intrauterin bir cihaz dahil olmak üzere çeşitli progestin tedavileri, adet dönemlerini ve endometriyal implantların büyümesini durdurabilir. endometriozis belirti ve semptomlarını hafifletebilir.
  • Aromataz inhibitörleri. Aromataz inhibitörleri, vücudunuzdaki östrojen miktarını azaltan bir ilaç sınıfıdır. Doktorunuz endometriozis tedavisi için bir progestin veya kombinasyon hormonal kontraseptif ile birlikte bir aromataz inhibitörü önerebilir.

Konservatif cerrahi

Endometriozisiniz varsa ve hamile kalmaya çalışıyorsanız, uterusunuzu ve yumurtalıklarınızı korurken (konservatif cerrahi) endometriozis implantlarını çıkarmak için cerrahi başarı şansınızı artırabilir. Endometriozisden şiddetli ağrınız varsa, ameliyattan da faydalanabilirsiniz - ancak endometriozis ve ağrı geri dönebilir.

Doktorunuz bu işlemi laparoskopik olarak veya daha az yaygın olarak, daha kapsamlı vakalarda geleneksel karın cerrahisi ile yapabilir. Şiddetli endometriozis vakalarında bile, çoğu laparoskopik cerrahi ile tedavi edilebilir.

Laparoskopik cerrahide cerrahınız göbeğinizin yakınındaki küçük bir insizyondan ince bir görüntüleme aleti (laparoskop) yerleştirir ve başka bir küçük insizyondan endometriyal dokuyu çıkarmak için aletler yerleştirir. Ameliyattan sonra doktorunuz ağrıyı iyileştirmek için hormon ilacı almanızı önerebilir.

Operasyon için zamanlama oldukça önem arz eder. Bu yüzden her hastanın şikayet,belirti ve beklentilerinin doktoruyla ayrıntılı değerlendirilmesi ve hastaya özgü tedavi  kararları verilmelidir.

Kısırlık tedavisi

Endometriozis gebe kalmamaya neden olabilir. Hamile kalmakta zorluk çekiyorsanız, tedavide yumurtalıkları uyaran ilaçlardan tüp bebek tedavisine kadar değişen yelpazede tedavilerden fayda görebilirsiniz.

Yumurtalıkların çıkarılması ile histerektomi

Rahim (histerektomi) ve yumurtalıkların (ooferektomi) çıkarılması önceden endometriozis için en etkili tedavi olarak kabul edilirken artık bunun yerine tüm endometriozis dokularının dikkatli ve kapsamlı bir şekilde çıkarılması daha önemlidir.

Yumurtalıklarınızın çıkarılması menopoza neden olur. Yumurtalıklar tarafından üretilen hormonların olmaması, bazıları için endometriozis ağrısını artırabilir, ancak diğerleri için, ameliyattan sonra kalan endometriozis semptomlara neden olmaya devam eder. Erken menopoz ayrıca kalp ve kan damarı (kardiyovasküler) hastalıkları, bazı metabolik durumlar ve erken ölüm riski taşır.

Rahim alınması (histerektomi) bazen, hamile kalmak istemeyenlerde ağır adet kanaması ve uterus krampına bağlı ağrılı adet gibi endometriozis ile ilişkili belirti ve semptomları tedavi etmek için kullanılabilir.

 

Yaşam tarzı ve ev ilaçları

Ağrınız devam ederse veya işe yarayan bir tedavi bulmak biraz zaman alırsa, rahatsızlığınızı hafifletmek için evde önlemleri deneyebilirsiniz.

  • Sıcak banyolar ve ısıtma yastığı, pelvik kasların gevşemesine yardımcı olarak kramp ve ağrıyı azaltır.
  • İbuprofen  veya naproksen sodyum gibi reçetesiz steroid olmayan antienflamatuar ilaçlar (NSAID'ler) ağrılı adet kramplarının hafifletilmesine yardımcı olabilir.
 

Başa çıkma ve destek

Endometriozis veya komplikasyonları ile uğraşıyorsanız, endometriozis veya doğurganlık sorunları olan kadınlar için bir destek grubuna katılmayı düşünün. Bazen duygularınız ve deneyimlerinizle ilgili olabilecek diğer kadınlarla konuşmak yardımcı olur.